Tilki Kişnişi
Latince Adı: Famaria officinalis L.
Tilki Kişnişi (Famaria officinalis L.)
Diğer İSimleri:Şahtere, Erdrauch, Safra otu, Şifalı Şahtere,Sarılık otu,Yer çiçeği,Yer safrası, Tavuk Ayağı otu
Familyası; Gelincikgillerden, Mohngewâchse, Papaveraceae
Drugları; Şahtere otu: Fumariae herba
Şahtere otu çay, tentür ve natürel ilaç yapımında kullanılır.
Şahterenin bilinen 50 türü mevcuttur ve bunlardan sadece Şifalı Şahtere; Fumaria officinalis L. olarak bilinen tür
tıbbi maksatla kullanılır. Bundan başka çok yaygın olarak yetişen Küçük çiçekli Şahtere; F.parviflora, Soluk
Şahtere; F.vaillantii, Sürünen Şahtere; F.schleicheri; Duvar Şahteresi; F.muralis ve Sarmaşık Şahtere;
F.capreolata'ı sayabiliriz. Latince (Fumus) Yer kokusu anlamına gelir, Türkçede kişnişe benzediğinden, Tilki
Kişnişi, safrayı iyileştirdiğinden Safra otu, Sarılığı iyileştirdiğinden sarılık otu diye de anılır. Tarihte M.Ö başta Safra
ve Karaciğer rahatsızlıklarına karşı kullanılmış ve günümüzde yapılan araştırmalarda etkisi ispatlanmıştır.
Şahtere otu bir yıllık bir bitki olup 15-40cm boyunda dikine yükselir, mavimsi yeşil renkte, çok çatallı ve dallarını
taşıyamayacak yerlere doğru eğilir.
Yaprakları; Ana yaprakları saplı üzerinde dizili yan yapraklardan oluşur ve geriden kanat yaprak görünümünü
andırır. Çiçekleri sapların üst kısmında topluca bir arada salkım şeklinde bulunurlar. Kupası 2-3mm büyüklüğünde
yumurta veya mızrak şeklinde mavimsi yeşil renkte, taçları borucuk şeklinde 5-10mm uzunluğunda pembe veya kan
kırmızısı uç kısmı ise koyu kırmızıdır. Meyveleri küre şeklinde yeşil renkli 2-2,5mm çapında ve 3-4mm uzunluğunda
bir sapı vardır.
Yetiştirilmesi; Vatanı Güney Avrupa, Kuzey Afrika ve Asya'nın Türkiye, Horasan ve Türkistan bölgeleri olan bitki
günümüzde Kuzey Amerika ve Avustralya'da da yetişmektedir. Bahçe veya tarlalara ekilen tohumları fazla bir
bakıma gerek kalmadan gelişir.
Hasat Zamanı; Mayıstan Ekime kadar Şahtere otu toplanarak gölgede kurutulur ve kaldırılır, şayet tentürü
yapılacak ise taze olarak işlenir. Maalesef şifalı bitkiler toplama, kurutma, paketleme ve depolama işlemleri
sırasında çok yanlışlar yapılmaktadır. Bitkinin şifalı kısmı yaprak veya çiçekleri ise asla Güneş altında kurutulmaz ve
mutlaka gölgede kurutulmalıdır. Ayrıca örneğin bitki 5 günde kurudu ise, 2 gün daha kurumada bırakmak
mahzurludur, çünkü birleşimindeki eterik yağları kaybettiğinden kalitesi düşer. Sadece bitki kökleri Güneş'te
kurutulur ve kurur kurumaz hemen paketlenip depolanması gerekir. Şifalı bitkilerin Aktarlar'da açıkta satılması
kalitesini kısa sürede düşürür ve etkisini oldukca azaltır.
Birleşimi; Birleşimindeki maddeleri önemine göre şöyle sıralayabiliriz.
a) Alkoloitler %0,5-1,5 arasında olup en önemlileri; Protopin Fumarin), Fumaricin, Fumarilin, Fumaritin,
Fumarofin,Scoulerin, Sinactin, Fumarophycin ve Cryotopin.
b) Organik asitler; Fumarasit (Maleinasidi,Maleikasit), Kaffeeasit ve Chlorogenasit.
c) Flavonolglikozitler; Rutosid , Quercetin,diglukozit, Quercetin,glukozit ve Kâmpferol,arabinozit'i sayabiliriz.
d) Ayrıca Müsilaj, Reçine, Tanin, Mineraller ve Vitaminler içerir.
Tesir Şekli; Safra yollarını açıcı, safra akışını düzenleyici, metabolizmayı düzenleyici, terletici, idrar artırıcı,
mikropları öldürücü, tonik (Vücudu kuvvetlendirici) ve kanı temizleyici özelliklere sahiptir.
Kullanılması;
a) Araştırmalara göre hem sedef hastalığına hem de safra kesesi, safra yolları iltihapları, taşları ve kistine karşı
etkili safra akışını düzenleyicidir. Bu özelliklerinin yanında karaciğer rahatsızlıklarına karşı da etkilidir.
b) Komisyon E 18.09.1986 tarih ve 173 nolu Monografi bildirisine göre Şahtere otu başta Safra kesesi, safra yolları
ve de mide bağırsak kramplarına karşı etkilidir.
c) Halk arasında başta safra kesesi ve safra yollarının krampları, ağrıları, iltihaplanması, tıkanması, fonksiyon
bozuklukları, taş ve kistlerine karşı ve de karaciğer ve Safra kesesi ve safra yoları rahatsızlıkları nedeni ile ortaya
çıkan Deri hastalıklarından Ekzema, Akne, şişmanlık ve idrar yolları rahatsızlıklarına karşı kullanılır.
Açıklama; Amerika'da yapılan araştırmalarla Şahtere otunun birleşimindeki Fumarasitten elde edilen Fumarasit
eterle Sedef hastalığına karşı etkili neticeler elde edilmiştir. Diğer taraftan Almanya'da 12 üniversitenin kliniklerinde
yapılan araştırmalarda Şahtere ekstresinden elde edilen drajenin alınması ile Safra kesesi, safra yolları ve
karaciğer rahatsızlıklarına karşı etkili neticeler elde edilmiştir. Bilindiği gibi Alıç yaprak ve çiçeğinin çayı veya ilaçları
tansiyonu ayarladığını, Eğri kökünün ise Mide asidini düzenlediğini görmüştük. Şimdi ise Şahterenin safra akışını
görmekteyiz.
Çay; Bir kahve kaşığı Şahtere otu demliğe konur ve üzerine 300-400ml kaynar su ilave edilerek 5-10 dakika hafif
ateşte kaynatıldıktan sonra 8-10 dakika demlemeye bırakılır ve de süzülerek içilir.
Yan Tesirleri; Bilenen bir yan tesiri yoktur, şayet tarife uyulursa eğer fazla miktarda veya uzun süre alınır ise o
zaman karın ağrısına sebep olabilir.
Tilki Kişnişi