Gulik
Latince Adı: Eremurus speciabilis,Asphodeline sp
GULİK(Eremurus speciabilis)
Diğer isimler:Çiriş otu, Gülük, Sarı çiriş.
Eremurus speciabilis Bieb. (Liliaceae) türünün kurutulmuş kökleridir. Bu tür 100-200 cm yükseklikte, rozet yapraklı, tüysüz, sarı çiçekli, çok yıllık ve otsu bir bitkidir. Kökler parmak biçiminde şişkin ve sarı renklidir. Doğu ve Güney Anadolu dağlarında yetişmektedir. Bol olarak bulunduğu yerlere 'çirişlik' denir. Çirişotu' nun yaprakları sarardıktan sonra (Ağustos) kökleri topraktan çıkartılır ve güneşe serilerek, kemik sertliği alıncaya kadar, kurutulur.Kurutulan kökler su değirmenlerinde toz edilir ve ihtiyaç bölgelerine toz halinde
yollanır.Ticaret merkezi İstanbul'dur. Arap ülkelerine de dışsatım yapılmaktadır.XVII. yüzyıl ortalarında İstanbul piyasasında Divriği çirişi, Kayseri çirişi ve Bursa çirişi olmak üzere 3 cins çiriş bulunuyordu. Bunlar içinde en değerli olanı Divriği çirişi idi. Dış görünüşü: Açık esmer renkli, kokusuz ve tadsız bir tozdur. Suda çözünmez.
Bileşim: Müsilaj, glikoz ve fruktoz'dan yapılmış bir oligosakkarit taşımaktadır .
Çiriş ticarette genellikle alçı ile tağşiş edilmiş halde bulunmaktadır. Bu nedenle piyasada satılan çirişlerde kül miktarı % 37-51 arasında değişmektedir. Saf çirişte kül miktarı ise % 4 civarındadır . Bu durum piyasada satılan çirişlerin yaklaşık yan yarıya alçı ile karıştırıldıklarını göstermektedir.
Etki ve kullanılış: Eskiden kökten hazırlanan merhemler,bilhassa Arap hekimler tarafından, uyuz ve frengi
tedavisinde kullanılırdı. Halen çirişin su ile karıştırılması ile elde edilen hamur yapıştırıcı madde (bilhassa ayakkabı
ve kesekâğıdı yapımında) ve ihram üretiminde kullanılan yün ipliğine apre vermek için kullanılmaktadır.
Genç yaprakları, pişirildikten sonra, Doğu Anadolu'nun bazı bölgelerinde (Göksün, Tercan gibi) sebze olarak
yenmektedir.
Genç rozet yaprakları Erzurum pazarlarında Gulik veya Gülük adı altında satılır ve pişirilerek sebze olarak yenir.
Erzurum sebze pazarında 16 Mayıs 1999 günü,'iğdasor çiriş' adı altında, rozet yapraklarının kilosu bir milyon
liradan satıldığı görülmüştür.
Çiriş, sarısabır ve limon tuzu (tartrik asit; sitrik asit veya limon suyu) karıştırılması ve su ile hamur yapılması ile elde
edilen karışım 4-5 mm kalınlık ve 10-15 cm uzunlukta çubuklar haline getirilip kurutulduktan sonra aktarlarda 'Çiriş' ismi altında satılmaktadır.
Bu çubuklar, rahime sokularak, çocuk düşürücü olarak kullanılır. Etki karışımın taşıdığı sarısabırın tahriş edici
Gulik